مشخصات

سن ۵۲

ملیت ايراني

مذهب احتمال قوي اسلام

وضعیت خانوادگی —

تحصیلات مدرک دانشگاهي

شغل مقام بلندپايه دولتي

مرتبه و موقعیت وزیر اطلاعات در کابینه شریف امامی و وزیر آموزش و پرورش در کابینه ازهاری

مؤسسه یا سازمان قوه مجريه، رژيم سابق

مورد حقوقی

تاریخ اعدام ۱۸ اردیبهشت ۱۳۵۸

محل تهران, ايران

نحوه اعدام تيرباران

اتهامات شکنجه; قتل و/يا قتل مسلمانان و /يا مبارزين; محاربه با خدا، رسول خدا و نايب امام زمان; مفسد في الارض; مقاومت در مقابل انقلاب/ انسداد راه خدا

ملاحظات

خبر اعدام دکتر محمد رضا عاملی تهرانی و ٢٠ نفر دیگر در روزنامه کیهان به تاریخ ١٨ اردیبهشت ١٣٥٨ به چاپ رسید. وی یکی از ۴۳۸ نفریست که اعدامشان در گزارش اسفند ۱۳۵۸ سازمان عفو بین الملل اعلام شده است. سازمان عفو بین الملل، بر مبنای گزارشهای رسانه‌های ایرانی وخارجی و خبرگزاری رسمی پارس لیستی از متهمینی را که دادگاه‌های انقلاب از زمان تأسیس تا مرداد ۱۳۵۸ محکوم کردند تهیه کرده و در این گزارش منتشر کرده است. اطلاعات تکمیلی توسط یکی از دوستانش از راه فرم الکترونیکی به بنیاد برومند فرستاده شده است.

دکتر عاملی تهرانی، متخصص بیهوشی، فعالیت سیاسیش را در سال ١٣٤٦ به عنوان نماینده مردم مهاباد (استان آذربایجان غربی) در مجلس آغاز کرد. او در سال ١٣٥٣ به سمت دبیر حزب رستاخیز در تهران منصوب شد. در پاییز ١٣٥٦، معاون دبیر کل و در دی ماه همان سال به سمت قائم مقامی دبیر کل حزب دست یافت. در تیر ماه ١٣٥٧ از سمت قائم مقامی استعفا داد و در در کابینه شریف امامی به سمت وزارت اطلاعات و جهانگردی منصوب شد. سپس وزیر آموزش و پرورش در کابینه دولت نظامی ارتشبد ازهاری (۱۵ آبان تا ۱۷ دی ١٣۵۷) بود.

حزب رستاخیز در سال ١٣٥٣، به دنبال الغای نظام چند حزبی و انحلال احزابی چون حزب ایران نوین و حزب مردم، به عنوان تنها حزب رسمی کشور تأسیس شد. حکومت وقت عضویت درحزب رستاخیز را یک وظیفه مدنی برای آحاد ملت ایران اعلام کرد. اصول این حزب عبارت بودند از قبول قانون اساسی، وفاداری به رژیم سلطنتی و اهداف انقلاب سفید. انقلاب سفید عنوان یک سلسله اصلاحاتی بود که محمد رضا شاه پهلوی (١٢٩٨ ـ ١٣٥٩) برای بهبود وضعیت اقتصادی و اجتماعی ایران به اجرا گذاشت. اصلاحات ارضی و حق رأی برای زنان از ارکان اصلی انقلاب سفید بود. از دیگر اصلاحات انقلاب سفید می‌توان مبارزه با بیسوادی و تشکیل سپاه دانش و بهداشت را نام برد که بخشی از خدمت وظیفه جوانان را به جای خدمت در ارتش به خدمات مدنی در روستاها تبدیل نمود.

دستگیری و بازداشت

اطلاعی در مورد جزئیات دستگیری و بازداشت این متهم در دست نیست.

دادگاه

روزنامه کیهان بخشی از اتهامات و دفاعیات دکتر عاملی تهرانی را در محاکمه، که در شعبه سوم دادگاه انقلاب اسلامی تهران انجام گرفته بود، منتشر نمود. اطاعات کامل درباره جلسه دادگاه در دست نیست.

اتهامات

متن کیفر خواست در گزارش روزنامه منتشر نشده است. روزنامه کیهان اتهامات شخصی علیه دکتر عاملی تهرانی را اعلام نکرد بلکه اتهامات جمعی علیه او و ٢٠ نفر دیگر را چنین منتشر نمود: "[محاربه] با خدا و نایب امام و توهین به امام، شکنجه و ستم و آزار مردم و شرکت در کشتار و قتل عام مردم". بنا به گزارش عفو بین الملل جرایم دکتر عاملی تهرانی، فساد فی الارض، محاربه با خدا و پیامبر خدا و نماینده امام زمان، توهین به گروه‌های مذهبی و یا توهین به روحانیون پاکدامن و سعی در کمونیست جلوه دادن آنها برای بی‌اعتبار کردنشان، شکنجه، کشتار و توهین به مردم بوده است.

در شرایطی که حداقل تضمینهای دادرسی رعایت نمی‌شود و متهمین از یک محاکمه منصفانه محرومند، صحت جرایمی که به آنها نسبت داده می‌شود مسلم و قطعی نیست.

مدارک و شواهد

در گزارش این اعدام نشانی از مدارک ارائه شده علیه متهم نیست ولی از برخی از گفته‌های رئیس دادگاه و نیز از دفاعیات خود دکتر عاملی تهرانی می‌توان چنین برداشتی را داشت که از وزیر بودن در کابینه ازهاری به عنوان مدرک علیه وی استفاده شده بود.

دفاعیات

رئیس دادگاه با اشاره به حکومت نظامی و "کشتاری" که توسط مأموران نظامی انجام شده بود و آقای عاملی تهرانی به شرکت در آن متهم شده بود، از وی خواست تا از خود دفاع کند. در این رابطه، دکتر عاملی تهرانی گفت: "مقررات حکومت نظامی در جائی... که نیروهای غیر انتظامی کافی نباشند بر قرار می‌شود و من مسئول برقراری حکومت نظامی نبودم. من در هیأت دولتی بودم که پس از تصویب لایحه، حکومت نظامی در مجلس به روی کار آمده بود... من با این امر مخالف بودم همان طور که گفتم و آن را با هیأت دولت نیز در میان گذاشتم در آنجا گفتم که نباید به مردم تیر اندازی شود." او همین طور خاطر نشان کرد که "تجهیز نیروهای نظامی در یک منطقه برای سرکوبی از حدود اختیارات او خارج بوده است" و وی "مسئولیتی در مورد برقراری حکومت نظامی نداشته است."

آقای عاملی تهرانی سپس با اشاره به آتش سوزیهایی اشاره کرد که جزئیاتش در گزارش روزنامه نیامده است. او اظهار داشت: "این آتش سوزیها به هر حال به دست خود مردم صورت می‌گرفت. اما قطعأ عوامل ساواک نیز دست داشتند... برای رسیدگی به مسأله کرمان آنجا رفتم و بررسی کردم و پس از آن خواستم که رئیس ساواک و شهربانی آن شهر بازنشسته شوند." وی ادامه داد: "من عضو ناچیزی از یک سیستم و رژیم بودم و تا جائی که برایم امکان داشت مخالفت هم کردم... من با تمام حسن نیت به میدان آمدم و گفتم باید به مردم آنچه می‌خواهند داد. روی این مسأله پافشاری کردم."

حکم

دادگاه انقلاب اسلامی تهران دکتر محمد رضا عاملی تهرانی و ٢٠ نفر دیگر را مفسد فی الارض شناخت و آنها را به اعدام محکوم مرد. ایشان ساعت ٥ بامداد ١٨ اردیبهشت ١٣٥٨ در تهران تیرباران شدند.